Rodzaje świądu.

Świąd jest nieprzyjemnym doznaniem występującym u każdego człowieka, jako objaw towarzyszący np. ukąszeniom owadów czy pokrzywce, licznym chorobom oraz odpowiedzią na działanie czynników psychogennych, polekowych czy innych bodźców zewnętrznych. Świąd o podłożu psychicznym określa się mianem świądu psychogennego, świąd będący reakcją na leki to świąd jatrogenny, a świąd powstały pod wpływem bodźców zewnętrznych to świąd egzogenny.

Świąd psychogenny

Świąd mogą wywołać czynniki takie jak stres, strach czy zmęczenie. Czynniki o podłożu psychicznym mogą także zaostrzyć już istniejący świąd. Diagnostyka świądu psychogennego wymaga konsultacji z psychologiem lub psychiatrą. Z obserwacji klinicznych wiadomo, iż najczęstszą lokalizacją świądu towarzyszącego zaburzeniom psychicznym jest okolica anogenitalna, a przebieg świądu ma charakter napadowy lub trwały. Świąd towarzyszący skórze niezmienionej najczęściej związany jest z depresją, natomiast w zaburzeniach neurotycznych przewlekłemu świądowi towarzyszą utrwalone zadrapania i przeczosy. Charakterystycznym objawem dla halucynacji, zgłaszanym przez pacjentów w wywiadzie, jest uczucie rozdzierania i łaskotania, wynikające z halucynacji posiadania pasożytów w skórze.

Świąd jatrogenny

Świąd mogą powodować leki z wielu grup, a świądowi polekowemu często towarzyszy grudkowo-plamista wysypka. Bywa jednak, że mimo utrzymywania się przewlekłego świądu, wysypka nie występuje. Leki najczęściej wywołujące świąd to allopurinol, beta-blokery, opioidy, leki antymalaryczne oraz statyny. Ponadto działanie tych grup leków może zaostrzać świąd już istniejący. Świąd polekowy znacznie trudniej zdiagnozować u osób starszych, ponieważ przyczyna świądu u tej grupy pacjentów jest wieloczynnikowa. Świąd polekowy może powstać na skutek alergii, reakcji toksycznych, degranulacji komórek tucznych, neurotoksyczności, a także holestazy. Świąd polekowy może wystąpić również pod wpływem retinoidów, leków antyandrogennych oraz leków obniżających cholesterol, które mają wpływ na metabolizm lipidów w naskórku. Polekowy świąd może być również objawem towarzyszącym cholestazie u pacjentów przyjmujących metoprolol. Świąd występuje nawet po zaprzestaniu stosowania tego leku, jest uogólniony, bądź zlokalizowany w miejscach ucisku czy pocierania.

Świąd polekowy może być również związany z negatywną reakcją ustroju na pozornie obojętne substancje dodatkowe. Ustalenie, iż świąd na który skarżą się pacjenci, jest świądem jatrogennym, wymaga przeprowadzenia testów alergicznych, wstrzymania lub zamiany leku ze zwróceniem uwagi na występujące w preparacie konserwanty i barwniki. Specyficzną odmianą świądu polekowego jest reakcja po zastosowaniu hydroksytylenowanej skrobi (HES), preparatu mającego na celu zwiększenie objętości osocza i usprawnienie krążenia, np. u pacjentów z ostrą utratą słuchu. Świąd pojawia się zwykle w okresie 3-4 tygodni po przetoczeniu HES, co jest wynikiem odkładania się skrobi we włóknach nerwowych w skórze. Przebieg świądu jest napadowy, a czynnikami, które go wywołują są: oziębienie, ciepła woda i stres psychiczny.

Świąd egzogenny

Świąd egzogenny to świąd wywołany przez szereg czynników zewnętrznych, w których ustaleniu pomaga szczegółowy wywiad. Do najczęstszych czynników świądu egzogennego zalicza się m.in. środki chemiczne, włókno szklane, rośliny (pokrzywa), owady czy pasożyty.