Świąd jako objaw towarzyszący zaburzeniom ustrojowym.

Utrzymującego się długo świądu skóry nie należy lekceważyć, gdyż u części osób jest sygnałem występowania zaburzeń ogólnoustrojowych, takich jak niewydolność nerek (świąd nerkowy), cholestaza (świąd cholestatyczny) czy choroba limfoproliferacyjna.

Świąd nerkowy

U pacjentów z niewydolnością nerek świąd występuje w 22-80% przypadkach. Świąd nerkowy zależy od wielu czynników, takich jak wiek, podłoże niewydolności nerek oraz rodzaj dializ. Niestety dokładana przyczyna świądu nerkowego nie jest znana. Przypuszcza się, że jest ona wieloczynnikowa, a za jedną z przyczyn uważa się suchość skóry, na którą cierpią pacjenci z mocznicą. W danych literaturowych można znaleźć również wzmianki odnośnie wzrostu liczby śródnaskórkowych nerwów, mastocytów oraz poziomu histaminy u tych osób. W celu poznania etiologii świądu nerkowego badane są również czynniki, takie jak wpływ neuropatii, wtórnej nadczynności przytarczyc, nieprawidłowego poziomu magnezu, wapnia i fosforu. Ponadto w badaniu przyczyn świądu nerkowego bierze się pod uwagę zaburzenia metabolizmu witaminy A i poziomu porfiryn. Na powstanie świądu nerkowego wpływ mogą mieć także substancje, które nie są usuwane podczas dializy (m.in.endogenne opioidy).

Świąd cholestatyczny

W przypadku cholestazy to właśnie świąd jest bardzo wczesnym objawem choroby. Świąd towarzyszący temu schorzeniu najczęściej jest uogólniony, a do jego nasilenia dochodzi podczas drapania się oraz noszenia ściśle przylegającej odzieży. Z badań wynika, że u 80% pacjentów z pierwotną marskością żółciową świąd jest – obok męczliwości – najczęściej występującym objawem towarzyszącym cholestazie. Cholestaza wywołana czynnikami hormonalnymi to najczęstsza przyczyna świądu w czasie ciąży oraz w okresie menstruacji. Przypuszcza się, że świąd cholestatyczny jest spowodowany osłabionym wydzielaniem żółci, co prowadzi do nagromadzenia endogennych opioidów, jednak dokładny mechanizm nie jest jasny.

Świąd w chorobach hematologicznych i limfoproliferacyjnych

Świąd może towarzyszyć wielu chorobom limfoproliferacyjnym, a w szególności: chłonniakowi Hodgkina (ziarnicy złośliwej) i policytemii prawdziwej. U około 70% pacjentów z policytemią prawdziwą występuje świąd, nasilający się zwłaszcza po kąpieli. Prawdopodobną przyczyną świądu towarzyszącemu temu schorzeniu jest zwiększony poziom histaminy i nadmierna agregacja płytek krwi.

W chłonniaku Hodkina świąd pojawia się we wczesnym stadium choroby i jest zlokalizowany na obszarze zajętych węzłów chłonnych lub występuje w formie uogólnionej. Świąd towarzyszący chorobie należy do czynników złego rokowania.